Pireco Gezonde Groei

Marco van Gurp aan het woord over bodemgezondheid (Deel 3)

Bodemgezondheid vanuit het perspectief van verhoudingen, door Marco van Gurp bodemspecialist bij Soil Services
30-04-2020

In het laatste deel van de triologie "Bodemgezondheid vanuit het perspectief van verhoudingen" staat de invloed van mestoffen in de bodem centraal. Onder meststoffen verstaan we minerale meststoffen, kalkmeststoffen en organische meststoffen.

Deel 1 gemist? Klik hier
Deel 2 gemist? Klik hier

De rol van meststoffen in de bodem

Meststoffen stimuleren de groei van planten en zorgen voor een hogere opbrengst van gewassen op de korte termijn. Echter in sommige gevallen kunnen meststoffen op de langere termijn juist zorgen voor een verslechtering van de kwaliteit van de bodem en dit gaat dan weer ten koste van de opbrengsten. Negatieve effecten van meststoffen kunnen onder andere zijn: verzuring van de bodem, verzilting van de bodem, uitspoeling van nutriënten en verslechtering van de bodemstructuur

Voor een goede ontwikkeling van de gewassen is het belangrijk dat in alle chemische (nutriënten), fysische (structuur) en biologische (bodemleven) eigenschappen van de bodem in orde zijn. Zodra de chemie en de structuur in de bodem veranderen heeft dat ook direct een effect op het (nuttige) bodemleven. Nuttig bodemleven zorgt onder andere voor de omzetting van organische stof en nutriënten die door planten opneembaar zijn en daarnaast kunnen ze planten helpen tegen schadelijke micro-organismen (weerbarheid).

Soil Service Int.

In sommige gevallen kunnen meststofen op de langere termijn juist zorgen voor een verslechtering van de kwaliteit van de bodem

Stikstofomzettingen en bodem pH

Van alle belangrijke meststofcomponenten heeft stikstof het grootste effect op de pH. De verandering van de pH wordt veroorzaakt door de chemische omzettingen in de bodem. Tijdens de processen wordt er H+ opgenomen (pH gaat omhoog) of komt er H+ beschikbaar (pH gaat omlaag). Bij gebruik van organische meststoffen of meststoffen op basis van ureum complexen (N-xt) is de netto verzuring lager dan meststoffen op basis van ammonium.

Ophoping van zouten in de bodem

Kunstmeststoffen bestaan voornamelijk uit oplosbare zouten die in de bodem dissociëren (uit elkaar vallen). Als de concentratie van losse ionen in de bodem hoger wordt dan wordt ook het zogenaamde osmotische potentiaal van de bodem hoger. Als het osmotisch potentiaal van de bodem hoger wordt dan het osmotisch potentiaal in de plantwortels (of in de micro-organismen), dan kan de plant (en de micro-organismen) geen water meer opnemen en in extreme gevallen zal er water vanuit de plantcellen naar de bodem bewegen. Het eerste leidt tot verdroging en het tweede zelfs tot verbranding van de wortels. Bodems met een  lage CEC hebben minder capaciteit om met de meststoffen te reageren dan bodems met een hoge CEC (meer bindingsplaatsen voor de vrije ionen) en dus is het probleem van een ophoping van zouten het grootst bij bodems met een lage CEC, bijvoorbeeld zandgronden.

De zout-index (SI)

De zout-index (SI) is een maat voor de zoutconcentratie die een meststof induceert in de bodemoplossing. De SI is een relatieve waarde die de toename van de osmotische druk weergeeft ten opzichte van een vastgestelde controle meststof (NaNO3). Zo heeft ureum (ongecomplexeerd) een SI van 1,6 , urean (32% N) een SI van 2,2 , ammoniumnitraat een SI van 3,1 en kalichoride (K60) een SI van 1,9. Gecomplexeerde ureum, zoals de N-xt meststoffen, dat minder snel omgezet wordt dan ongecomplexeerde ureum heeft een lagere SI dan laatstgenoemden.

Uitspoeling van nutriënten

Nutriënten kunnen op verschillende manieren aan de bodem binden: vrije kationen (positief geladen deeltjes) kunnen binden aan het klei-humus-complex. Sommige meststoffen zoals ureumverbindingen kunnen zicht ook door middel van waterstofbruggen binden aan de bodem. Voor de laatste type binding is het belangrijk dat de structuur en het zuurstofgehalte in de bodem op orde is. Anionen (negatief geladen deeltjes) zoals nitraat zijn gevoeliger voor uitspoeling dan kationen omdat ze niet aan het klei-humus complex kunnen binden. Bij een lagere CEC is er ook meer risico op uitspoeling van kationen.

Effect van meststoffen op structuur

Zoals eerder beschreven hangt de bodemkwaliteit af van zijn chemische, fysische en biologische eigenschappen. Dr. William Albrecht, een microbioloog, liet al begin vorige eeuw de relatie tussen deze drie bodemeigenschappen zien. Lang hebben we de bodem gezien als een levenloos medium waarop een plant groeit en waarover onze machines rijden. Onze gewassen behoefden slechts gevoed/bemest te worden.

Aanvankelijk gebeurde dat met organische mest en later in toenemende mate met minerale meststoffen en kunstmest. Dit omdat de vraag naar nutriënten niet meer gedekt kon worden met alleen organische bemesting. Op veel plaatsen in de wereld resulteerde dit tot een teruggang in bodemkwaliteit, ondiepere beworteling, daling van organische stof, weerbaarheid en toename van ziekte- en plaagdruk.

In Nederland nam de aanvoer van nutriënten toe door stijgende mest- en kunstmestgiften. Dit veroorzaakte echter milieuproblemen die leidden tot milieuwetgeving vanaf de jaren ‘80 (o.a. nitraatrichtlijn). De vooral hoge stikstofaanvoer verstoorde het bodemevenwicht, met lagere calcium- en gemeten pH-waarden tot gevolg.

Kinsey-Albrecht Bodemanalyse

Dr. Albrecht toonde aan dat gezonde bodems van hoge kwaliteit een ideale Calcium/magnesium verhouding hebben. Een ideale Ca/Mg betekent ook een goede bodemstructuur, met voldoende lucht- en waterporiën. Lucht en water zijn beiden onontbeerlijk voor bodemleven en het wortelgestel van onze gewassen. Door middel van een Kinsey-Albrecht Bodemanalyse brengen we de Ca/Mg van de bodem in kaart en adviseren we hoe we de ideale Ca/Mg verhouding kunnen bereiken.

Dit doen we heel eenvoudig door bepaalde kalkmeststoffen aan te bevelen. Dit zijn calcium, calcium én magnesium en soms gips of kieseriet. Zo is de cirkel rond. Door middel van kalkmeststoffen beïnvloeden we de chemische eigenschappen van de bodem. We verbeteren de structuur (fysische eigenschap) en de levenscondities voor het bodemleven (biologisch eigenschap) optimaliseren.

Wij hopen met deze trilogie van kennis rondom verhoudingen in de bodem u meer inzicht te hebben gegeven in het belang van een gezonde bodem en hoe dit op een praktische manier verkregen kan worden.

Wilt u meer informatie naar aanleiding van deze nieuwsitems neem dan gerust contact op met ons of bezoek de website van Soil Services.

NXT0112_Circle-Fertilizers-SoilService_Logo_NL_bodem_01
Schrijf u nu in voor de Pireco Kennis Update
Regelmatig versturen wij onze Kennisupdate. Deze staat vol met actuele informatie, proeven en ervaringen. Wilt u hiervan op de hoogte gehouden worden? Schrijf u dan nu in!
We respect your privacy.