Pireco Gezonde Groei

Element van de maand, ijzer I

De rol van ijzer bij plantengroei
03-09-2020

Plantenvoeding wordt opgedeeld in twee categorieën, de hoofdelementen en de sporenelementen. Na het bespreken van de diverse hoofdelementen willen we nu gaan beginnen aan de reeks van sporenelementen die van belang zijn voor plantengroei. Van de 92 bekende natuurlijke elementen worden er slechts 16, sommige spreken van 17, als essentieel beschouwd. Het feit dat er in de loop der jaren steeds meer elementen aan deze lijst zijn toegevoegd laat al zien dat wat vandaag als niet essentieel wordt beschouwd, dat morgen zo maar wel kan zijn. In werkelijkheid zullen er dan ook veel meer elementen betrokken zijn bij plantengroei, we hebben ze alleen nog niet ontdekt.

Wat is een sporenelement?

Een sporenelement is een element dat in de voeding van een organisme aanwezig moet zijn voor een goede groei en functie, maar dat slechts in zeer kleine hoeveelheden nodig is. Grote hoeveelheden kunnen zelfs toxisch zijn. Als je dit zo leest dat kan het bijna niet misgaan toch? Neem ijzer, het eerste element dat we willen bespreken. IJzer is het op vijf na belangrijkste element in het heelal. De aardkost, het deel van de aarde waar wij in planten, bestaat voor ongeveer 6% uit ijzer.

Pireco-Mulders-Chart Iron

Zonder ijzer kan een plant geen chlorofyl produceren waardoor de fotosynthese stagneert

Dat is best veel, zeker als je bedenkt dat planten sporenelementen en dus ook ijzer slechts in ‘zeer geringe hoeveelheden’ nodig hebben. Maar hoe komt het dan dat planten op sommige gronden zo gemakkelijk ijzergebrek vertonen, en waarom komt ijzergebrek het vaakst voor in de glastuinbouw? Welke rol speelt de pH bij de opname van ijzer? Het feit dat een element misschien rijkelijk aanwezig is wil dus niet zeggen dat het ook beschikbaar is voor de plant. Laten we de rol die ijzer voor de plant speelt dan ook eens nader bekijken.

De functie van ijzer in de plant

Een plant is een organisme dat net als mens en dier voedsel nodig heeft om te groeien en te overleven. IJzer is daarbij een klein maar belangrijk onderdeel. De rol van ijzer in de plant is in de basis zo functioneel als het maar kan: zonder ijzer kan een plant geen chlorofyl produceren waardoor de fotosynthese stagneert. Hierdoor kan hij geen zuurstof krijgen en zal hij niet groen zijn. De functie van ijzer laat zich een beetje vergelijken met die van de menselijke bloedsomloop. IJzer helpt bij het transporteren van belangrijke elementen door de ‘bloedsomloop’ van een plant. Hieronder wat functies op een rijtje.

  • IJzer maakt deel uit van vele enzymen die nodig zijn bij de vorming van een aantal verbindingen, met name chlorofyl (zonder ijzer wordt blad geel).
  • Betrokken bij de ademhaling.
  • DNA synthese
  • Vastlegging van stikstof.

Dus net zoals ijzer in ons bloed helpt de zuurstof daar te krijgen waar het nodig is doet ijzer een vergelijkbaar iets in de plant. Nu is het is mooi als je weet wat de functie van een element is, maar als teler ben je toch vooral geïnteresseerd hoe je het element in de plant krijgt. Dus wat is er betrokken bij de opname van ijzer?

Als er op een bodemmonster staat dat de ijzervoorraad in de bodem ruim voldoende is, wil dat nog niet zeggen dat de plant het op kan nemen. Het is dan wel aanwezig maar biologisch niet beschikbaar. Hoe komt dat dan? Aangezien de beschikbaarheid van een element, ijzer in dit geval, het belangrijkste is, willen we daar wat uitgebreider bij stilstaan. We zullen dan ook wat scheikundige principes moeten bespreken…

Beschikbaarheid van ijzer in de bodem

Het is zo dat mineralen die ijzer, mangaan, of zwavel bevatten, bijzonder gevoelig zijn voor zogenaamde oxidatie-reductie reacties, ook wel redox reacties genoemd (help, hier komt de scheikunde; geen zorg we houden het zo simpel mogelijk).

Dit zijn reacties waarbij er sprake is van de overdracht van elektronen. Misschien hebben we het niet altijd in de gaten, maar het leven, ook ons leven en dat van elk organisme dus ook van planten, wordt aangestuurd door een beetje elektrische stroom. Wat is dat, elektrische stroom? Zoals water door een leiding stroomt is een elektrische stroom eigenlijk hetzelfde maar dan niet met water maar met elektronen die stromen, of zich verplaatsen. ( zie je wel het is niet zo moeilijk).

 

Roesten is een voorbeeld van zo’n reactie waarbij ijzer zich met zuurstof verbindt en er een elektron wordt afgestaan (of om in de gelijkenis te blijven, een elektron stroomt weg). Dit soort reacties gebeurt gewoon in de natuur, bijvoorbeeld tijdens de vorming van de bodem. IJzer wordt namelijk meestal vastgelegd in hoofdmineralen in de tweewaardige vorm van Fe II, ook wel Fe2 + , of  Fe(OH) genoemd, allemaal verschillende namen voor eigenlijk hetzelfde.  Wanneer gesteenten die dergelijke mineralen bevatten tijdens de bodemvorming aan lucht of water worden blootgesteld, wordt het ijzer gemakkelijk geoxideerd (verliest een elektron, of roest) en wordt het trivalent Fe III, ook wel Fe3+ , of Fe(OH)genoemd.

In deel 2 gaan we daar verder op in.

Meer over dit onderwerp? Neem contact met ons op.

Schrijf u nu in voor de Pireco Kennis Update
Regelmatig versturen wij onze Kennisupdate. Deze staat vol met actuele informatie, proeven en ervaringen. Wilt u hiervan op de hoogte gehouden worden? Schrijf u dan nu in!
We respect your privacy.